NAWA MALANING CIPTA

NAWA MALANING CIPTA

reregeding cipta ingkang dados pepalang tumuju kasucening batin.

Bebuka.

Saderengipun mlebet dhateng wedharaning Nawa Malaning Cipta, prayogi manungsa mangertos rumiyin bilih sakathahing lampah tansah kawiwitan saking cipta. Cipta inggih punika daya panggraita saha daya nimbang ingkang nuntun rasa lan karsa tumuju satunggaling putusan. Manawi cipta resik, mila rasa dados bening lan karsa tumuju dhateng kabecikan. Kosokwangsulipun, manawi cipta katutupan rereged, mila rasa dados keruh, karsa kesasar, lan lampah boten malih selaras kaliyan kasunyatan.

Kathah tiyang remen nyawang lepat saking tumindakipun tiyang sanes, ananging arang ingkang purun ngraosaken saha nliti rereged ingkang ndhelik wonten ing salebeting ciptanipun piyambak. Satemenipun, tumindak ingkang awon boten dumados kanthi dumadakan, nanging tansah tuwuh saking wijining cipta ingkang boten karesikan. Awit saking punika, pangresiking cipta dados dhasar tumrap sakehing laku utama.

Serat punika boten kaangkah dados pangukuman tumrap manungsa, ugi boten kangge nggolong-golongaken becik utawi awon. Ananging, serat punika dipunatur minangka pangilon batin, supados saben tiyang saged mawas dhateng ciptanipun piyambak kanthi jujur lan tanpa ngapusi dhiri. Kanthi mangertosi rerengganing cipta, manungsa saged mangertos ugi margi kangge ngresiki saha mulihaken pepadhanging budi.

Nawa Malaning Cipta inggih punika wedharan ngenani sangang rerenggan utama ingkang asring nutupi pepadhanging cipta. Saben malaning cipta dipunwedhar kanthi tegesipun, wosing dumadosipun, woh ingkang dipunasilaken, saha laku pangresikanipun. Kanthi mekaten, pangertosan boten namung mandheg dados kawruh, nanging saged dados tuntunan tumuju owahing dhiri.

Mugi serat punika dados pepadang tumrap sinten kemawon ingkang ngudi kasucening cipta, beninging rasa, utamaning karsa, saha kasalarasaning lampah, saengga gesang tansah ngrembaka dados wohing kabecikan tumrap dhiri, tumrap sesami, saha tumrap sakathahing dumadi.

BAB I

Dudutaning Cipta.

Cipta inggih punika daya ing salebeting manungsa ingkang ginanipun kangge mikir, nimbang, ngraosaken tegesing prakawis, milah becik lan awon, sarta netepaken margi ingkang badhe dipunlampahi. Lumantar cipta, manungsa saged ngumpulaken pangalaman, ngraosaken pratandha, nyawijikaken pamanggih, lan ngolah kawruh dados dhasar tumindak. Cipta boten namung ngasilaken pamanggih, ananging ugi nuntun arahing rasa lan karsa.

Sakathahing lampah tansah kawiwitan saking cipta. Sadèrèngipun manungsa ngucap, tumindak, utawi netepaken pepénginan, cipta rumiyin ngolah saha nimbang. Mila, lampah ingkang sae utawi lampah ingkang nyimpang, asring kawiwitan saking kahananipun cipta. Manawi ciptanipun bening, putusanipun saged wicaksana. Kosokwangsulipun, manawi ciptanipun katutupan rereged, lampahipun ugi saged kesasar saking margi ingkang utama.

Cipta boten saged dipunpamisahaken saking rasa lan karsa. Cipta maringi pepadhang tumrap rasa, dene rasa maringi urip tumrap cipta. Saking kalih prakawis punika lajeng tuwuh karsa, inggih punika daya karsa kangge nindakaken satunggaling lampah.

Cipta tanpa rasa saged dados atos lan garing. Rasa tanpa cipta saged keseret dening owah-owahaning pangraos. Dene karsa tanpa tuntunan cipta lan rasa ingkang resik saged nuwuhaken lampah ingkang boten prayogi. Awit saking punika, katigang prakawis punika kedah tansah selaras, saengga saben pamanggih, pangraos, saha pepénginan saged ngrembaka dados lampah utama.

Ing piwulang Uttamopadesa, cipta boten dipunwastani satru ingkang kedah dipunperang, nanging daya luhur ingkang kedah dipunresiki. Cipta ingkang resik dados papan tumuwuhipun kawicaksanan, nuwuhaken rasa ingkang bening, ngiyataken karsa ingkang utama, sarta ngasilaken wohing panguripan ingkang nggawa katentreman tumrap dhiri, tumrap sesami, lan tumrap sakathahing dumadi.

BAB II

Kasucening Cipta.

Cipta ingkang resik dados dhasaring gesang ingkang utama. Raga saged karesiki lumantar banyu, sandhangan saged kaumbah, lan papan panggenan saged kapraboni, ananging cipta boten saged resik kajawi lumantar mawas dhiri lan laku utama. Reregeding cipta boten katingal ing mripat, ananging wohipun tansah kasawang lumantar tembung, tumindak, lan patraping gesang.

Reregeding cipta tuwuh nalika manungsa langkung manut pepénginan tinimbang kawicaksanan. Kumingsun, pamrih, drengki, sengit, prasangka, saha manéka rerenggan sanès alit-alit mlebet ing salebeting cipta, lajeng nutupi pepadhanging budi. Nalika pepadhang punika kasamur, manungsa boten malih saged ningali kasunyatan kanthi cetha. Ingkang awon katingal prayogi, dene ingkang prayogi katingal awrat. Mila kathah pasulayan, cidra, lan kasangsaran ingkang satemenipun kawiwitan saking cipta ingkang boten resik.

Kasucening cipta boten ateges ngilangaken daya mikir utawi ngantos cipta dados suwung tanpa pamawas. Kosokwangsulipun, kasucening cipta ateges ngresiki sakehing rerenggan ingkang nyamuraken kasunyatan, saengga cipta saged makarya kanthi bening, jejeg, lan boten kaprabawan dening pamrih utawi pepénginan ingkang nyimpang. Cipta ingkang resik tansah nimbang kanthi adil, boten kesusu netepaken putusan, saha tansah mbudidaya mangertos sadèrèngipun paring paniten.

Ing piwulang Uttamopadesa, pangresiking cipta dados wiwitaning owahing dhiri. Manawi ciptanipun sampun bening, rasa dados alus, karsa dados utama, lan lampah dados leres. Awit saking punika, pangresiking cipta boten namung kangge ngudhari rerenggan batin, nanging ugi kangge mbangun gesang ingkang kebak katentreman, kabecikan, saha sih marang sapepadha. Kasucening cipta dados lawanging pepadhang, awit saking cipta ingkang resik manungsa saya caket kaliyan kasunyatan, saya mangertos tatananing panguripan, saha saya tumuwuh dados pribadi ingkang migunani tumrap sakathahing dumadi.

BAB III

Nawa Malaning Cipta.

Sawatawis rerenggan ing salebeting cipta asring boten kauningani awit boten katingal ing pandulu. Ananging, rerenggan punika alit-alit ngowahi pamawas, pangraos, saha pepénginan, lajeng nuntun manungsa tumuju lampah ingkang boten selaras kaliyan kasunyatan. Awit saking punika, prayogi saben tiyang mangertos punapa kemawon rerenggan ingkang saged nutupi pepadhanging cipta.

Nawa Malaning Cipta inggih punika sangang rerenggan utama ingkang asring dados wiwitaning sakehing panyimpanganing lampah. Kanthi mangertos sipat, wosing dumadi, saha margi pangresikanipun, manungsa saged mawas dhiri, ngresiki cipta, lan nglestantunaken lampah utama tumuju katentreman saha kamulyaning panguripan.

1. Pambengkakan Aku (kumingsun).

Pambengkakan Aku (Kumingsun) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa rumangsa paling leres, paling utama, saha boten purun nampani pamrayogi saking liyan. Cipta ingkang katutupan kumingsun tansah ngluhuraken dhirinipun piyambak, dene ngasoraken pamanggih saha kabisaning sesami.

Saking rerenggan punika tuwuh pamer, ngremehaken liyan, boten purun sinau, lan boten purun ngakeni kalepatanipun piyambak. Kumingsun dados pepalang tumrap tuwuhipun kawicaksanan, awit pepadhanging budi namung saged sumunar wonten ing cipta ingkang andhap asor.

2. Ngluru ganjaran (pamrih).

Ngluru Ganjaran (Pamrih) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa tansah ngantosi piwales saking saben lampahipun. Kabecikan dipunlampahi boten awit katulusan, nanging awit ngarep-arep kauntungan, pangalembana, utawi kalenggahan.

Manawi pangajeng-ajengipun boten kalampahan, manah dados kuciwa lan gampil sambat. Cipta ingkang kaprabawan ngluru ganjaran boten saged ngraosaken leganing laku becik. Satemenipun, kabecikan ingkang dipunlampahi kanthi tulus sampun dados woh tumrap dhirinipun piyambak, awit nuwuhaken tentrem, lega, saha beninging cipta.

3. Ora Rena Liyan (drengki)

Ora Rena Liyan (Drengki) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa boten rena ningali kabegjan, kamulyan, utawi kasilipun tiyang sanes. Manahipun langkung remen manawi liyan kasandhung tinimbang manawi liyan ngrembaka.

Rerenggan punika alit-alit ngilangaken paseduluran, nuwuhaken pasulayan, saha nutupi sih marang sesami. Cipta ingkang kaprabawan drengki boten saged ngraosaken kabungahan sejati, awit tansah kebak pambandhing. Satemenipun, kabegjaning liyan boten nyuda wohing panguripanipun piyambak, nanging saged dados panyurung kangge ngudi kabecikan kanthi luwih temen lan tulus.

4. Sumeru (sengit).

Sumeru (Sengit) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa nyimpen rasa sengit saha memungsuhan ing salebeting manah. Rasa punika boten enggal sirna, malah saya tuwuh awit tansah dipuneling-eling lan dipunuri-uri. Sumeru nutupi beninging cipta, saengga manungsa boten saged ningali kabecikan ingkang wonten ing liyan.

Saking sumeru lajeng tuwuh panggunggung, pamisah, saha pepénginan mbales. Satemenipun, sengit ingkang dipunuri-uri boten ngrugekaken tiyang sanes rumiyin, nanging ngreridhu lan ngabotaken ciptanipun piyambak, saengga pepadhanging budi saya kasamur.

5. Sumedhot (wedi).

Sumedhot (Wedi) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa kaiket dening rasa ajrih, saengga boten saged mikir kanthi bening saha netepaken putusan kanthi wicaksana. Wedi ingkang boten kaendhaleni nuwuhaken sangsaya, mangu-mangu, saha kendhoning manah anggenipun nglampahi kabeneran. Cipta dados gampang kabujuk, gampil kesasar, lan asring langkung manut ajrih tinimbang kasunyatan.

Satemenipun, kawani boten ateges boten gadhah wedi, nanging saged nguwasani rasa ajrih supados boten ngungkuli pepadhanging budi lan boten nyimpangaken lampah utama.

6. Salahe Pamawas (prasangka).

Salahe Pamawas (Prasangka) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa kesusu netepaken panyawang sadèrèngipun mangertos kasunyatan kanthi jangkep. Cipta ingkang kaprabawan rerenggan punika langkung manut panyana tinimbang kasunyatan, saengga gampil klentu ing paniten saha putusan.

Salahe pamawas asring nuwuhaken salah paham, pasulayan, lan ngremehaken liyan tanpa dhasar ingkang cetha. Satemenipun, cipta ingkang resik tansah purun mireng, nliti, lan nimbang kanthi bening sadèrèngipun netepaken panemu, awit kasunyatan boten tansah sami kaliyan ingkang katingal sapisan.

7. Kepéngin Nguasani (mengkoni).

Kepéngin Nguasani (Mengkoni) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa tansah kepéngin ngatur, meksa, saha ndadosaken tiyang sanes manut karsanipun piyambak. Cipta ingkang kaprabawan rerenggan punika boten paring papan tumrap kamardikaning liyan, awit rumangsa pamanggihipun piyambak ingkang paling prayogi. Saking sipat punika lajeng tuwuh pangwasa tanpa tepa salira, pepisahan, saha sirnaning paseduluran. Satemenipun, manungsa boten dipunparingi kuwasa ngrebut karsaning liyan, nanging dipunparingi kuwasa ngendhaleni dhirinipun piyambak. Kuwasa ingkang utama dudu nguwasani liyan, nanging nguwasani cipta, rasa, saha karsanipun piyambak.

8. Kaserakahan (ora wareg).

Kaserakahan (Ora Wareg) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa boten nate rumangsa cekap kaliyan punapa ingkang sampun dipungadhahi. Sanadyan kagungan sampun kathah, manah tansah kepéngin nambahi lan nglumpukaken malih. Pepénginan punika boten namung tumrap bandha, nanging ugi tumrap kalenggahan, pangalembana, saha pangwasa. Cipta ingkang kaiket kaserakahan boten nate ngraosaken katentreman, awit tansah kasurung dening pepénginan ingkang boten wonten enteke.

Satemenipun, kasugihan sejati boten katitik saking kathahing kagungan, nanging saking manah ingkang saged rumangsa wareg, nrima, saha migunakaken punapa ingkang dipungadhahi kangge kabecikan.

9. Lali Marang Kasunyatan (cidra).

Lali Marang Kasunyatan (Cidra) inggih punika rerengganing cipta ingkang ndadosaken manungsa pedhot saking kasunyataning dumadi saha lali dhateng Hyang Manon minangka Sumbering Panguripan. Nalika cipta katutupan rerenggan punika, manungsa langkung manut pepénginan, pamanggih, lan pangraosipun piyambak tinimbang tatananing panguripan. Saking punika lajeng tuwuh kumingsun, ngluru ganjaran, ora rena liyan, sumeru, sumedhot, salahe pamawas, kepéngin nguwasani, saha kaserakahan. Mila, Lali Marang Kasunyatan dados wosing sakehing malaning cipta, awit manawi manungsa tansah eling dhateng kasunyatan lan Hyang Manon, pepadhanging budi badhe murub, cipta dados bening, rasa dados alus, karsa dados utama, lan lampah tansah selaras kaliyan tatananing panguripan.

BAB IV

Pangresiking Nawa Malaning Cipta.

Saben malaning cipta boten dipunresiki kanthi pameksa, paukuman, utawi pepenginan nglawan dhiri. Rerenggan ing salebeting cipta sirna nalika manungsa purun mawas dhiri, mangertos wosing dumadosipun, saha nggulawenthah laku ingkang nuntun dhateng kabecikan. Pangresiking cipta inggih punika lampah alon nanging mantep, awit saben kabecikan ingkang dipunlampahi alit-alit ngresiki rereged ing salebeting batin.

Pambengkakan Aku dipunresiki kanthi andhap asor. Manungsa kedah sinau mangertos bilih boten wonten satunggal kemawon ingkang ngungkuli kasunyatan. Kawruh, kadigdayan, kalenggahan, saha kagunan namung titipan kangge migunani tumrap sesami. Andhap asor mbikak lawang tumrap sinau, dene kumingsun nutup lawang pepadhang.

Ngluru Ganjaran dipunresiki kanthi katulusan. Kabecikan ingkang dipunlampahi tanpa ngarep-arep piwales nuwuhaken lega ing salebeting manah. Tiyang ingkang tulus boten ngetang jasa, boten ngudi pangalembana, saha boten ngiket kabecikanipun kaliyan kauntunganing dhiri.

Ora Rena Liyan dipunresiki kanthi melu rena dhateng kabecikan saha kabegjaning sesami. Manawi tiyang sanes nggayuh kabecikan, prayogi dipunraosaken minangka kabungahan bebarengan. Kanthi mekaten, cipta boten malih kebak drengki, nanging dados papan tumuwuhipun paseduluran lan sih.

Sumeru dipunresiki kanthi pangapura. Nyimpen sengit namung marahi cipta saya abot. Pangapura boten ateges lali dhateng lepat, nanging ngeculaken aboting manah supados batin saged malih tentrem. Tiyang ingkang saged ngapura langkung mardika tinimbang tiyang ingkang tansah nyimpen sengit.

Sumedhot dipunresiki kanthi manteping manah. Wedi ingkang ngiket cipta saged sirna menawi manungsa wani ngadepi kasunyatan, boten kesusu mundur, saha pitados dhateng wohing laku utama. Manteping manah nuwuhaken kawani kangge nglampahi kabeneran sanajan kebak reribet.

Salahe Pamawas dipunresiki kanthi mawas kang bening. Sadèrèngipun netepaken panemu, prayogi mireng, nliti, saha mangertos kahanan kanthi jangkep. Cipta ingkang bening boten kesusu nyalahaken utawi mbeneraken, nanging tansah ngudi kasunyatan lumantar pamawas ingkang jembar.

Kepéngin Nguasani dipunresiki kanthi ngurmati kamardikaning liyan. Saben dumadi gadhah margi saha kalenggahanipun piyambak. Tiyang ingkang wicaksana boten meksa karsanipun dhateng liyan, nanging paring tuladha lumantar lampah utama. Pangwasa ingkang sejati dudu ngrebut manahing liyan, nanging nguwasani dhirinipun piyambak.

Kaserakahan dipunresiki kanthi nrima lan wareg. Nrima boten ateges kendho ing pangudi, nanging saged rumangsa cekap tumrap punapa ingkang sampun kaparingaken. Cipta ingkang wareg boten tansah kepéngin nambahi kagungan, nanging langkung remen nambahi kabecikan.

Lali Marang Kasunyatan dipunresiki kanthi eling lan mawas dhiri. Eling ndadosaken manungsa tansah émut dhateng tatananing panguripan, dene mawas dhiri njagi supados cipta boten kesasar dening pepénginan saha panggodha. Nalika eling tansah dipunuri-uri, pepadhanging budi saya sumunar, rasa saya bening, karsa saya utama, lan lampah saya selaras kaliyan kasunyatan.

Pangresiking Nawa Malaning Cipta boten dumados sepisan rampung, nanging dados laku ingkang dipunuri-uri saben dinten. Saben manungsa saged mawas dhateng ciptanipun, ngraosaken rerenggan ingkang taksih wonten, lajeng alit-alit ngresiki lumantar laku utama. Kanthi mekaten, cipta dados resik, rasa dados alus, karsa dados leres, lan sakathahing lampah nuwuhaken wohing panguripan ingkang tentrem, mulya, saha migunani tumrap sesami lan sakathahing dumadi.

BAB V

Wohing Cipta Resik.

Cipta ingkang sampun resik boten namung katingal saking tembungipun, nanging langkung cetha katingal saking lampahing gesang saben dinten. Cipta ingkang resik sampun uwal saking rerenggan ingkang nyamuraken pepadhanging budi, saengga saged ningali kasunyatan kanthi bening, ngrasakaken kabecikan kanthi tulus, saha netepaken karsa kanthi leres. Reresiking cipta boten ndadosaken manungsa rumangsa sampurna, nanging ndadosaken manungsa tansah purun sinau, mawas dhiri, saha nggulawenthah kabecikan tanpa kendhat.

Tiyang ingkang ciptanipun resik gadhah manah ingkang andhap asor. Panjenenganipun boten ngluhuraken dhirinipun piyambak, saha boten ngremehaken liyan. Kawruh dipunginakaken kangge madhangi, dudu kangge ngungkuli. Kakuwatan dipunginakaken kangge ngreksa, dudu kangge meksa. Saben lampah tansah dipunukur kanthi migunaninipun tumrap sesami lan sakathahing dumadi.

Cipta ingkang resik ugi nglairaken katulusan. Kabecikan dipunlampahi awit kabecikan punika piyambak, boten awit ngantos piwales utawi pangalembana. Manahipun lega nalika saged paring paedah dhateng liyan. Panjenenganipun boten ngetang jasa, boten ngiket kabecikan kaliyan bathi, lan boten nyimpen pangajeng-ajeng kangge dipunbales.

Tiyang ingkang ciptanipun resik tansah rena ningali kabegjaning liyan. Kabecikanipun sesami boten dipunanggep minangka anceman, nanging dados kabungahan bebarengan. Manahipun boten kebak pambandhing, awit mangertos bilih saben manungsa gadhah lampah saha wewatonipun piyambak. Saking pangraos punika tuwuh paseduluran, gotong royong, saha sih ingkang tanpa milih.

Reresiking cipta ugi nuwuhaken pangapura. Manah boten remen nyimpen sengit, awit mangertos bilih sengit namung ngebotaken dhiri. Panjenenganipun langkung remen ngrampungaken pasulayan kanthi rembug becik tinimbang ngrembakakaken memungsuhan. Tentreming batin dados langkung aji tinimbang pepénginan mbales.

Nalika cipta sampun resik, rasa wedi boten malih nguwasani manah. Panjenenganipun wani ngadhepi kasunyatan, wani ngakeni kalepatan, saha wani mbeneraken lampah. Kawani punika boten awit nekad, nanging awit pitados dhateng kabeneran saha tatananing panguripan. Mula saben putusan tansah dipunwawas kanthi bening lan wicaksana.

Pamawasipun ugi dados langkung jembar. Panjenenganipun boten kesusu netepaken panemu sadèrèngipun mangertos kanthi cetha. Mireng langkung rumiyin, nliti langkung rumiyin, nimbang langkung rumiyin. Saking punika tuwuh kawicaksanan, awit saben putusan dipunlandhesi kasunyatan, dudu panyana.

Tiyang ingkang ciptanipun resik boten remen nguwasani liyan. Panjenenganipun langkung remen maringi tuladha tinimbang maringi pameksa. Mangertos bilih saben manungsa gadhah kamardikan kangge milih lampahipun piyambak. Ingkang dipunuwasani langkung rumiyin inggih punika ciptanipun piyambak, awit saking ngriku tuwuh katentreman lan kaselarasan.

Manahipun ugi rumangsa wareg. Sanadyan tetep sregep ngudi kabecikan, boten dipunseret dening pepénginan ingkang tanpa tepi. Kagungan dipunginakaken kanthi prayoga, rejeki dipunreksa kanthi wicaksana, saha kaluwihan dipunbagekaken kangge migunani tumrap sesami. Saking manah ingkang wareg punika tuwuh kabungahan ingkang boten gumantung dhateng kathahing kagungan.

Pungkasanipun, wohing cipta resik inggih punika tansah eling dhateng kasunyatan saha Hyang Manon. Saben pamikir, pangraos, lan lampah tansah dipunupadi supados selaras kaliyan tatananing panguripan. Manungsa boten malih kaiket dening rerengganing cipta, nanging saya caket kaliyan pepadhanging budi. Ing ngriku lair tentreming manah, kasucening lampah, saha panguripan ingkang migunani tumrap sesami, alam, lan Sang Sumbering Panguripan.

"Resiking cipta nuwuhaké beninging pamawas, beninging pamawas nuntun leresing lampah."

Cipta yang bersih melahirkan pandangan yang jernih, dan pandangan yang jernih menuntun langkah yang benar.

"Cipta kang resik ora kagawa pepénginan, nanging nuntun manah marang katentreman."

Cipta yang bersih tidak diperbudak oleh keinginan, melainkan membimbing hati menuju ketenteraman.

"Wohing cipta resik dudu kamulyan kang katon, nanging tentrem kang tansah karasa."

Buah dari cipta yang bersih bukanlah kemuliaan yang tampak, melainkan ketenteraman yang senantiasa dirasakan.

DOWNLOAD SERAT