NAWA TATARANING CETANA

NAWA TATARANING CETANA

(9 tingkat perkembangan kesadaran berdasarkan Nawasamadhi Uttamopadesa)

"Bagaimana kesadaran manusia bertumbuh?"

Nawa Tataraning Cetana nerangaken tuwuhipun cetana ing salebeting dhiri janma, wiwit saking kawontenan ingkang taksih kaiket déning pepenginan kadonyan, pamrih pribadi, saha kagodhaning hawa, dumugi nggayuh cetana ingkang resik, wening, pepadhang, saha sampurna.

Cetana inggih punika daya eling ingkang madhangi cipta, rasa, lan karsa. Cetana boten tuwuh kanthi sepisan, nanging ngrembaka sethithik mbaka sethithik lumantar pambudidayaning dhiri. Saben undhakan dados tataran kang nuntun janma supados saya mangertos jati dhirinipun, kasunyataning gesang, saha tatananing panguripan.

Tuwuhipun cetana dipun gulawenthah lumantar laku eling, mawas dhiri, ngresiki cipta, ngalusaken rasa, ngarahaken karsa tumuju kabecikan, saha ngrembakakaken sih dhateng sapepadha lan sadaya dumadi. Saya ngrembakanipun cetana, saya sirna pepetenging batin, saya bening pamawas, saha saya jembar pangraos tumrap kasunyatan. Kanthi mekaten, janma boten namung saged mbedakaken ingkang leres lan ingkang klentu, nanging ugi saged ngugemi kayekten kanthi tulus lan tanpa pamrih.

Ing tataran ingkang langkung inggil, cetana ngrembaka dados dhasaring budi luhur. Cipta saya bening, rasa saya alus, karsa saya becik, satemah sedaya pangandika, pakarti, lan lampah tansah selaras kaliyan tatananing panguripan. Mila, kasampurnaning cetana boten namung kawiwrat ing sajroning batin, nanging ugi katitik saking wohing lampah ingkang nuwuhaken sih, kawicaksanan, katentreman, saha karahayon tumrap sapepadha.

Miturut Kawruh Uttamopadesa, cetana dados dhasaring tuwuhipun Prabodha. Saking Prabodha tuwuh kajeging Samadhi, lan saking Samadhi lair Lampah Utama ingkang ngowahi panguripan. Mila, Nawa Tataraning Cetana boten namung nerangaken undhaking eling, nanging ugi dados pandom tumrap pambudidayaning janma supados saya cedhak kaliyan kasunyatan lan tansah gesang selaras kaliyan Sang Sumber Panguripan.

Nawa Tataraning Cetana punika saged dipunwedhar kados ing ngandhap punika.

1. Cetana Kaiket (masih terbelenggu).

(Tataran nalika kesadaran isih kaiket déning hawa nepsu, pamrih, lan pepénginan donya)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Kaiket, batin isih gampang kagawa déning pepénginan, rasa wedi, nesu, meri, lan pamrih pribadi. Kabagyan tansah diukur saka apa kang diduwèni utawa dipikoleh. Pikiran durung bening amarga kebak pangajab lan rasa kuwatir, saéngga ati kerep ora tentrem lan gampang owah manut kahanan njaba.

• Pangilon Dhiri.

Punapa manah kula asring gumantung dhateng pujian, bandha, utawi pangaji-aji saking tiyang sanès?

Punapa kula gampil kesengsem déning kamulyan donya?

Nalika kekajengan boten kalampahan, punapa batin kula dados nesu, susah, utawi nglokro?

Punapa saben lampah taksih dipunpandhegani déning pamrih pribadi?

• Wohing Laku.

Nalika wong wiwit nyumurupi bilih piyambakipun taksih dumunung ing Cetana Kaiket, tuwuh kesadharan kanggo alon-alon ngendhalèkaké pangajabing hawa lan pamrih. Piyambakipun wiwit sinau nampa kahanan kanthi luwih legawa, boten gampang kesengsem marang kamulyan donya, lan boten kesusu manut pepénginan.

Ing sesrawungan, langkung saged ngurmati liyan tanpa mbandhing-bandhingaké. Saben tumindak wiwit dipun landhesi eling lan mawas dhiri, saéngga batin saya tentrem, pikiran langkung bening, lan wonten kekiyatan kanggo lumampah tumuju tataran kesadaran ingkang langkung luhur.

2. Cetana Waspada (mulai sadar).

(Tataran nalika kesadaran wiwit tangi lan tansah mawas dhiri marang saben rasa, pikir, lan tumindak)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Waspada, batin wiwit luwih eling marang obahing pikir, rasa, lan pangucap. Wong ora gampang kagawa hawa nepsu amarga wiwit saged mandheg sadhela sadurunge tumindak. Kesalahan diakoni minangka piwulang, dudu alesan kanggo nyalahake liyan. Waspada dadi pakulinan kanggo ngreksa resiking batin lan benering lampah.

• Pangilon Dhiri.

Punapa kula tansah eling sadèrèngipun ngucap utawi tumindak?

Punapa kula saged ngraosaken nalika pamrih, nesu, utawi rasa gumunggung wiwit muncul?

Punapa saben kalepatan dados piwulang kanggé mbenerake dhiri?

Punapa kula tansah mawas dhiri tanpa kesusu nyalahake tiyang sanès?

• Wohing Laku.

Wong kang ngancik Cetana Waspada wiwit nglampahi gesang kanthi luwih ngati-ati lan kebak eling. Saben keputusan dipun timbang kanthi budi lan rasa, boten namung manut pepénginan sawanci. Piyambakipun langkung sabar anggenipun ngadhepi prakawis, boten gampang kagawa emosi, lan langkung remen ngrungokake tinimbang cepet menehi paukuman. Sesrawungan saya rukun amarga pangucap lan tumindak saya kinendhaleni. Saben dinten dados papan kanggo sinau lan mbenerake dhiri, saéngga batin saya bening, budi saya wicaksana, lan lampah urip saya tumuju marang kasunyatan lan katentreman.

3. Cetana Wening (mulai jernih).

(Tataran nalika kesadaran sampun langkung resik, bening, lan boten gampil kaganggu déning gegeraning manah.)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Wening, batin langkung tentrem lan bening. Pikiran boten gampil kebak prasangka, dene rasa sampun langkung kinendhaleni. Wong saged mirsani samubarang kanthi luwih cetha lan adil, tanpa kagawa emosi utawi pamrih. Eling lan mawas dhiri sampun dados sipat kang lumampah kanthi alami.

• Pangilon Dhiri.

Punapa manah kula tansah tentrem ing satengahing owah-owahaning kahanan?

Punapa kula saged ningali kasunyatan tanpa prasangka lan pamrih?

Nalika dipun pundhut puji utawi dipun cacat, punapa batin kula tetep wening?

Punapa saben lampah sampun dipun landhesi budi bening lan rasa tulus?

• Wohing Laku.

Wong kang dumunung ing Cetana Wening nglampahi gesang kanthi ayem lan kebak kawicaksanan. Piyambakipun boten kesusu anggenipun mutusake prakawis, awit pikiran lan manah tansah dipun weningake rumiyin. Ing sesrawungan, langkung remen nuwuhake katentreman tinimbang padudon, langkung seneng ngrangkul tinimbang misahake. Nalika ngadhepi reribed, piyambakipun saged tetep jejeg tanpa kelangan rasa welas asih. Kabecikan boten malih dipun tindakaken amargi kepéngin dipun urmati, nanging awit sampun dados sipating budi. Kanthi mekaten, lampah gesangipun saya madhangi tumrap dhiri lan sapadha, sarta dados dhasar tumuju tataran kesadaran ingkang langkung luhur.

4. Cetana Mantep (mulai mantap).

(Tataran nalika kesadaran sampun mantep ing katentreman batin, boten gampil keguncang déning owah-owahaning donya)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Mantep, batin tansah mapan ing katentreman lan kasabaran. Bungah lan susah boten malih nguwasani manah kanthi ngluwihi watese. Piyambakipun saged nampi saben kahanan kanthi legawa, tetep eling marang Sang Sumbering Panguripan, lan ngreksa rasa tentrem ing sajroning ati.

• Pangilon Dhiri.

Punapa katentreman batin kula gumantung dhateng kahanan njawi, utawi sampun tuwuh saking sajroning manah?

Punapa kula saged tetep ayem nalika ngadhepi pacoban?

Punapa kula nampi kabegjan lan kasangsaran kanthi rasa syukur lan legawa?

Punapa katentreman punika sampun sumunar ing pangucap lan tumindak kula?

• Wohing Laku.

Wong kang ngancik Cetana Mantep nglampahi gesang kanthi ati kang ayem lan manah kang mantep. Piyambakipun boten gampang kagodha déning kamulyan donya, uga boten gampil remuk déning reribeding urip. Ing sesrawungan, tansah nuwuhake rasa rukun, sabar, lan welas asih, saéngga ngarsanipun damel tentrem tumrap wong sanès. Saben prakawis dipun tampi kanthi budi kang bening lan rasa kang legawa. Tumindakipun tansah dipun landhesi kabecikan tanpa pamrih, awit katentreman batin sampun dados dhasaring lampah. Saking tataran punika, kesadaran saya siyap ngrembaka tumuju katresnan sejati lan kawicaksanan kang langkung jero.

5. Cetana Kawawas (mulai memahami).

(Tataran nalika kesadaran sampun kasinungan kawruh kasunyatan lan saged mbedakaken ingkang leres lan lepat kanthi budi bening)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Kawawas, batin tansah ngudi kasunyatan lan boten namung nglumpukake kawruh. Pangertosan saya jero amarga dipun iringi mawas dhiri lan laku. Piyambakipun saged mbedakaken kawruh sejati lan panemu kang namung ngugemi pamrih, saéngga budi saya wicaksana lan manah saya andhap asor.

• Pangilon Dhiri.

Punapa kawruh ingkang kula gadhahi sampun dados laku, utawi namung dumunung ing pikiran?

Punapa kawruh punika ndadosaken kula langkung andhap asor lan welas asih?

Punapa kula tansah mbikak manah nampi kasunyatan, sanadyan boten sarujuk kaliyan panemu kula?

• Wohing Laku.

Wong kang dumunung ing Cetana Kawawas boten namung remen sinau, nanging ugi ngleksanani kawruh ing saben lampah. Piyambakipun langkung wicaksana anggenipun mutusake prakawis, boten kesusu ngadili, lan tansah ngudi kasunyatan sadèrèngipun ngatur pamrayoga. Kawruh dipun ginakaken kanggo madhangi urip, dudu kanggo ngunggul-unggulake dhiri. Ing sesrawungan, piyambakipun remen nuduhake piwulang kanthi andhap asor lan boten meksa panemune. Pangertosan, rasa, lan tumindak saya nyawiji, saéngga kawruh dados pepadhang kang nuntun dhateng urip kang luwih leres, migunani, lan selaras kaliyan karsaning Sang Sumbering Panguripan.

6. Cetana Pangrasa (rasa batin berkembang).

(Tataran nalika kesadaran sampun ngrembaka ing pangrasa batin, saéngga saged ngraosaken kasunyatan kanthi rasa kang bening lan welas asih)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Pangrasa, batin saya alus lan peka marang swaraning ati. Pangrasa boten malih dipun kuwaosi déning emosi, nanging dados piranti kanggo ngraosaken kasunyatan kanthi bening. Welas asih, tepa salira, lan rasa nyawiji kaliyan sapadha tuwuh kanthi alami tanpa dipun peksa.

• Pangilon Dhiri.

Punapa pangrasa kula tansah dipun landhesi rasa welas asih, utawi taksih kaganggu déning sengit lan pamrih?

Punapa kula saged ngrumaosi kabingahan lan kasangsaraning sapadha?

Punapa swaraning ati kula saya bening lan saged dados tuntunan tumrap saben lampah?

• Wohing Laku.

Wong kang ngancik Cetana Pangrasa saya ngugemi rasa tresna lan welas asih tumrap sapadha. Piyambakipun langkung gampang mangertos kahanan wong liya tanpa kesusu ngadili. Pangucapipun alus, tumindakipun nentremake, lan tansah ngudi karukunan. Nalika nemoni prakawis, piyambakipun boten namung migunakaken nalar, nanging ugi ngrungokake swaraning ati kang resik. Kabecikan dipun tindakaken kanthi tulus tanpa ngarep-arep piwales. Pangrasa ingkang bening ndadosaken sesrawungan langkung harmonis, ngiyatake paseduluran, lan nuntun lampah gesang saya cedhak kaliyan kasunyatan, katresnan, lan pepadhanging Sang Sumbering Panguripan.

7. Cetana Pepadhang (terang oleh kebenaran).

(Tataran nalika kesadaran sampun kasinungan pepadhanging kasunyatan, saéngga cipta, rasa, lan budi madhangi saben lampah gesang)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Pepadhang, batin kasinungan pepadhanging kasunyatan kang madhangi cipta, rasa, lan budi. Kabingahan lan kasangsaran dipun raosaken minangka péranganing lampah gesang. Kawicaksanan tuwuh kanthi alami, saéngga saben pamawas lan tumindak tansah dipunlandhesi bebener, welas asih, lan rasa manembah marang Sang Sumbering Panguripan.

• Pangilon Dhiri.

Punapa pepadhanging kasunyatan sampun madhangi saben pamawas lan tumindak kula?

Punapa kawruh, pangrasa, lan tumindak sampun nyawiji dados satunggal?

Punapa kula saged dados pepadhang tumrap sapadha tanpa ngugemi kamulyan pribadi?

Punapa gesang kula tansah nuntun dhateng kabecikan lan katentreman?

• Wohing Laku.

Wong kang ngancik Cetana Pepadhang boten namung ngupadi pepadhang tumrap dhirinipun, nanging ugi madhangi uriping sapadha lumantar tuladha lan kabecikan. Piyambakipun tansah tumindak kanthi jujur, adil, lan kebak welas asih tanpa milih-milih.

Pangucapipun maringi panglipur, tumindakipun maringi paédah, lan ngarsanipun nuwuhake katentreman.

Piyambakipun boten ngudi pamuji utawi kaluhuran, awit pepadhang sejati sampun dados sipating batin. Cipta, rasa, lan budi sampun selaras, saéngga saben lampah dados sarana ngluhurake gesang lan nyedhak dhateng Sang Sumbering Panguripan. Ing tataran punika, piyambakipun dados pepadhang kang urip tumrap dhiri lan jagading sesrawungan.

8. Cetana Resik (bersih dari pamrih).

(Tataran nalika kesadaran sampun resik saking pamrih pribadi, saéngga batin tansah mapan ing kasucèn, katulusan, lan kasetyan dhateng Sang Sumbering Panguripan)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Resik, batin sampun resik saking reregeding pamrih, drengki, lan gumunggung. Cipta, rasa, lan budi nyawiji ing katulusan. Saben tumindak boten malih dipun landhesi kapentingan pribadi, nanging tuwuh saking rasa tresna, welas asih, lan manembah kanthi ikhlas marang Sang Sumbering Panguripan.

• Pangilon Dhiri.

Punapa kabecikan ingkang kula tindakaken taksih ngantos ngarep-arep pamuji utawi piwales?

Punapa manah kula sampun bebas saking rasa gumunggung lan pamrih?

Punapa kula saged ngapura kanthi tulus lan nresnani sapadha tanpa mbedak-bedakaken?

• Wohing Laku.

Wong kang ngancik Cetana Resik nglampahi gesang kanthi katulusan kang jero. Piyambakipun remen nindakaken kabecikan tanpa ngarep-arep ganjaran, pamuji, utawi kaluhuran. Pangucap, pamawas, lan tumindak tansah njaga kabeneran lan katentreman. Piyambakipun gampang ngapura, boten ngreksa sengit, lan tansah ngugemi rasa welas asih marang sakabèhing titah. Kabecikan sampun dados sipat, dudu kewajiban. Batin kang suci ndadosaken manah tansah ayem lan jejeg, saéngga saben lampah dados sarana manembah lan ngluhurake Sang Sumbering Panguripan. Saka kasucèn punika, kesadaran saya nyawiji kaliyan kasunyatan sejati lan siyap tumuju kasampurnaning prabodha.

9. Cetana Manunggal (menyatu dengan Sang Sumber).

(Tataran pungkasan nalika kesadaran sampun sampurna, nyawiji kaliyan kasunyatan sejati, lan mapan ing Sang Sumbering Panguripan)

• Tetengering Cetana.

Ing tataran Cetana Manunggal, boten wonten malih pamisah antawisipun kawruh, pangrasa, lan tumindak. Cipta, rasa, lan budi sampun nyawiji kanthi sampurna. Batin mapan ing katentreman, kasucèn, lan katresnan sejati. Sedaya lampah lumampah kanthi selaras kaliyan karsaning Sang Sumbering Panguripan.

• Pangilon Dhiri.

Punapa sedaya lampah kula sampun tuwuh saking katresnan lan kasunyatan sejati?

Punapa boten wonten malih pamrih pribadi ing saben tumindak?

Punapa manah kula tansah mapan ing katentreman sanadyan ngadhepi owah-owahaning gesang?

Punapa gesang kula sampun dados pangabekti kang utuh dhateng Sang Sumbering Panguripan?

• Wohing Laku.

Wong kang dumunung ing Cetana Manunggal nglampahi gesang minangka pepadhang tumrap sakupengingipun. Piyambakipun boten malih ngudi kamulyan pribadi, awit sedaya tumindak tuwuh saking katresnan, kawicaksanan, lan kasucèn batin. Pangucapipun nentremake, tumindakipun migunani, lan ngarsanipun nuwuhake pangajab lan katentreman tumrap sapadha. Kabecikan dipun tindakaken kanthi alami tanpa pamrih, dene manembah boten namung lumantar sembah, nanging dados napasing gesang saben dinten. Ing tataran punika, janma sampun nyawiji kaliyan kasunyatan sejati, saéngga uripipun dados pralambang harmoni antawisipun dhiri, sapadha, alam, lan Sang Sumbering Panguripan.

Mangka punika puncaking Nawatataraning Cetana, ingkang nuwuhake Nawaprabodha, yaiku kasampurnaning pepadhanging batin lan manunggaling gesang kaliyan Sang Sumbering Panguripan.

Panutup.

Nawa Tataraning Cetana boten namung minangka wedharan babagan undhaking cetana, nanging ugi dados pandom tumrap pambudidayaning dhiri. Saben tataran nggambaraken owahing batin ingkang lumampah alon-alon, wiwit saking cetana ingkang taksih kaiket déning pepenginan lan pamrih, dumugi cetana ingkang resik, wening, pepadhang, saha sampurna. Owahing punika boten dumados kanthi dadakan, nanging awit laku ingkang ajeg, temen, lan jejeg anggenipun ngugemi kasunyatan.

Miturut Kawruh Uttamopadesa, ngrembakakaken cetana boten ateges ngupadi kaunggulan batin utawi ngudi pengalaman ingkang nggumunaken. Ancasipun inggih punika ngresiki cipta, ngalusaken rasa, ngarahaken karsa tumuju kabecikan, saha ngrembakakaken budi luhur ing saben lampahing gesang. Mila, cetana ingkang saya pepadhang mesthi kawiwrat lumantar pangandika ingkang jujur, pakarti ingkang prayogi, sih ingkang tulus, saha pangabdian tumrap sapepadha lan alam.

Kasampurnaning cetana boten dipunukur saking kathahing kawruh ingkang dipungadhahi, utawi jeroning pangraos batin, nanging saking wohing lampah. Menawi janma saya andhap asor, saya sabar, saya remen tetulung, saya ngajeni liyan, saha saya jejeg ngugemi kayekten, punika pratandha bilih cetananipun sampun saya ngrembaka. Cetana sejati tansah madhangi sedaya panggalih lan tumindak, satemah panguripan dados langkung tentrem, selaras, lan migunani.

Mila, Nawa Tataraning Cetana dados dhasaring pambudidayaning janma tumuju kasampurnaning panguripan. Lumantar cetana ingkang saya resik lan saya pepadhang, janma saged ngraih prabodha, ngukuhaken samadhi, saha nglairaken lampah utama ingkang tansah selaras kaliyan tatananing panguripan lan Sang Sumber Panguripan. Punika ingkang dados ancasing Nawa Tataraning Cetana, yaiku nuntun janma supados tansah eling, tansah ngudi kabecikan, lan tansah ngrembakakaken sih tumrap samukawis.

DOWNLOAD SERAT