SERAT NAWAPRABODHA

SERAT NAWAPRABODHA

Lampahan Weninging Sukma

(Adhedhasar Piwulang Sastra Jendra Uttamopadesa)

Lelampahan sangang tataran punika nggambaraken undhaking kasadaraning janma ingkang lumampah alon-alon, boten lumantar pameksa, nanging lumantar panggulawenthahing budi, resiking cipta, lan weninging manah. Wiwitanipun, janma taksih kasirep dening pepetenging pamanggih. Ing tataran punika, pikajengipun asring kaiket déning pepénginan, ajrih, gumunggung, saha raos kagungan dhiri ingkang kiyat. Manah dereng saged mirsani kasunyatan kanthi cetha awit taksih katutup déning reremening hawa lan pangangen-angen.

Nalika janma wiwit nggulawenthah dhiri lumantar laku utama, manembah kanthi temen, mawas batin, saha ngugemi kabecikan, pepetenging punika saya sirna sethithik mbaka sethithik. Pepadhanging kasadaran wiwit madhangi batin, ndadosaken manah langkung padhang anggenipun mbedakaken ingkang utama lan ingkang namung nglirwakaken. Budi saya wicaksana, raos saya alus, sarta pangandika lan lampah saya kasurung déning sih lan kawelasan.

Saben tataran boten namung nambah kawruh, nanging ugi ngowahi sipat lan wataking janma. Ingkang rumiyin remen ngugemi kapentingan pribadi saya sinau ngurmati sesami. Ingkang rumiyin gampil kagoyah déning panggodha saya teguh awit sampun manggih pepadhang ing salebeting manahipun piyambak. Weninging sukma saya tuwuh nalika cipta, raos, lan budi sami lumampah sajajar ngugemi kautaman.

Ing tataran ingkang langkung inggil, janma boten malih ngoyak kamulyan kangge dhirinipun piyambak. Piyambakipun ngraosaken bilih gesang punika satunggal rerenggan ageng ingkang kagandhèng kaliyan sadaya titah. Sih, andhap asor, tepa slira, lan eling dados dhasaring saben lampah. Manah boten gampil kaguncang déning owah-gingsiring kahanan awit sampun manggih katentreman ing salebeting batin.

Pungkasaning lelampahan punika dudu namung nggayuh kawruh ingkang jembar, nanging nggayuh weninging sukma ingkang sejati. Nalika sadaya pamrih pribadi wus saya luntur, janma saged sumarah kanthi saestu, boten awit kendhoning semangat, nanging awit sampun mangertos bilih sadaya panguripan asalipun saking Sang Sumbering Panguripan. Kanthi sumarah ingkang wicaksana punika, manah tansah eling, budi tansah resik, lan lampah gesang tansah nyawiji kaliyan kautaman. Mangkono sangang tataran punika dados undhakan tumuju pepadhanging kasadaran lan weninging sukma, dumugi janma saged nyandhing kanthi tentrem lan manembah kanthi suci dhateng Sang Sumbering Panguripan.

Nawa Prabodha punika saged dipun wedhar kados ing ngandhap punika.

1. Prabodha Jati — Kaweninganing Eling.

(Bangkitnya kesadaran diri)

Prabodha Jati punika dados undhakan wiwitan ing lelampahan tumuju kaweninganing eling. Tataran punika nedahaken wiwit sumilaking pepadhang ing salebeting batin, nalika janma alon-alon saged uwal saking pepetenging cipta ingkang kebak pangangen-angen, pepénginan, saha pamrih pribadi. Manah ingkang rumiyin kaglimpang déning reraméaning donya wiwit antuk katentreman, saéngga saged mirsani kasunyatan kanthi langkung cetha.

Lumantar laku mawas dhiri, manembah kanthi tulus, saha ngugemi kabecikan, eling saya bening lan boten gampil kagoyah déning owah-gingsiring kahanan. Janma wiwit mangertos bilih gesang punika boten namung ngudi kasenengan donya, nanging ugi nglestantunaken kautaman minangka dhasaring lampah. Kawruh bab jati dhiri saya tuwuh, satemah piyambakipun saged mbedakaken antawisipun pepénginan sawatawis kaliyan ancasing panguripan ingkang sejati.

Ing tataran punika ugi tuwuh raos andhap asor, awit janma nyadhari bilih sadaya kakuwatan lan panguripan asalipun boten saking dhirinipun piyambak. Eling ingkang bening nuwuhaken budi ingkang wicaksana, raos ingkang alus, saha lampah ingkang kebak sih dhateng sasama. Kanthi mekaten, Prabodha Jati dados dhasar kang kukuh tumrap undhakan-undhakan salajengipun, awit saking tataran punika janma wiwit mangertos sangkaning dumadi, ancasing gesang, saha tansah ngarahaken cipta, raos, lan budi dhateng Sang Sumbering Panguripan kanthi manah ingkang resik lan wening.

Pepalang Prabodha Jati.

Ing Prabodha Jati, pepalang ingkang utami dudu saking sanjawi, nanging saking salebeting dhiri piyambak. Pepalang punika ndadosaken eling dereng saged padhang kanthi sampurna, awit cipta lan manah taksih katutup déning manéka reremening batin.

Pepalang kapisan yaiku rumangsa sampun mangertos, saéngga boten purun mawas dhiri lan sinau langkung jero. Kawruh ingkang namung dumunung ing panggalih asring dipun anggep sampun cekap, dene kasunyatanipun dereng tumuwuh dados lampah gesang.

Pepalang kaping kalih yaiku pamrih pribadi. Pepénginan kangge nggayuh kauntungan, kaluhuran, utawi pamuji ndadosaken manah boten bening. Nalika sadaya lampah tansah dipun ukur adhedhasar kapentingan pribadi, pepadhanging eling dados kasamaran.

Pepalang kaping tiga yaiku kagandrungan dhateng kadonyan. Bandha, kalenggahan, kamulyan, saha kanikmatan donya boten lepat, nanging manawi dipun dadosaken ancasing gesang, saged ngalang-alangi janma anggenipun mangertos jati dhiri lan sangkaning dumadi.

Pepalang salajengipun yaiku kesed mawas dhiri. Janma remen nguningani kalepatanipun tiyang sanès, nanging awrat anggenipun nyawang cacading dhiri piyambak. Kahanan punika ndadosaken batin boten tuwuh lan boten ngrembaka.

Pepalang sanès inggih punika gumunggung lan rumangsa paling leres. Sipat punika nutup lawanging kawicaksanan, awit manah ingkang kebak gumunggung boten gampil nampi pepadhang saha pitutur ingkang becik.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Jati, janma kedah ngugemi andhap asor, remen mawas dhiri, ngresiki pamrih, saha nglestantunaken eling ing saben lampah. Kanthi mekaten, pepalang saya sirna, manah saya wening, lan pepadhanging kasadaran saged sumunar minangka dhasaring undhakan tumuju tataran Prabodha salajengipun.

Laku urip : eling, mawas diri, nyawang jroning batin.

2. Prabodha Cipta — Resiking Pikiran.

(Pencerahan pikiran)

Prabodha Cipta punika tataran nalika cipta wiwit kasucèkaken saking manéka rerenggan ingkang nutupi pepadhanging batin. Manawi ing Prabodha Jati janma wiwit mangertos jati dhiri lan ancasing gesang, ing Prabodha Cipta punika pangertosan wau saya kaolah dados cipta ingkang bening, tertib, lan tansah ngarah dhateng kautaman. Pikiran boten malih kagantos-gantos déning hawa pangrasa, pepénginan ingkang tanpa wates, utawi pangangen-angen ingkang njalari manah boten tentrem.

Lumantar laku mawas dhiri, ngendhaleni karep, saha ngugemi kabecikan, cipta saya resik lan langkung waskitha anggenipun nimbang sadaya prakawis. Janma boten kesusu anggenipun netepaken pamawas utawi tumindak, nanging tansah migunakaken budi ingkang wening lan raos ingkang alus. Saking kaweninganing cipta punika tuwuh kawicaksanan kang saged mbedakaken antawisipun ingkang leres lan klentu, ingkang utama lan ingkang namung nyenengaken sawatawis.

Prabodha Cipta ugi nuwuhaken katentreman batin. Pikiran boten gampil kabecik déning nesu, drengki, gumunggung, utawi rasa kagodha marang prakawis donya. Cipta ingkang resik dados papan tuwuhing sih, tepa slira, saha tanggel jawab tumrap sasama. Kanthi mekaten, sedaya pamawas, pangandika, lan lampah saya selaras kaliyan kasunyatan lan kabecikan. Prabodha Cipta dados dhasar ingkang kukuh tumrap tuwuhipun budi luhur, awit saking cipta ingkang bening, janma saged nglampahi gesang kanthi wicaksana, tentrem, lan tansah ngarah dhateng Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Cipta.

Ing Prabodha Cipta, pepalang ingkang kedah dipun liwati utaminipun dumunung ing olahing pikiran. Sanadyan janma sampun mangertos jati dhiri lan ancasing gesang, cipta taksih saged kabuntel déning manéka pamanggih ingkang boten bening. Menawi pepalang punika boten dipun resiki, pepadhanging kasadaran badhe kasamaran lan lampah tumuju kawicaksanan dados alon.

Pepalang kapisan yaiku pikiran ingkang boten tata. Cipta ingkang tansah kebak pangangen-angen, sumelang, lan reribed ndadosaken manah boten tentrem. Janma dados awrat anggenipun mbedakaken prakawis ingkang saestu wigati kaliyan ingkang namung sawatawis.

Pepalang kaping kalih yaiku kagodha déning pepénginan. Karep ingkang boten winates asring nguwasani cipta, saéngga sedaya pamawas namung ngarah dhateng paedah tumrap dhirinipun piyambak. Kawicaksanan dados kasisih déning kapentingan pribadi.

Pepalang salajengipun yaiku drengki, nesu, lan gumunggung. Sipat-sipat punika ngedohaken cipta saking kaweningan. Nalika manah kebak raos sengit utawi rumangsa langkung inggil tinimbang tiyang sanès, pepadhanging budi dados kaaling-aling.

Pepalang sanès inggih punika kesusu anggenipun netepaken pamawas. Janma asring ngukumi prakawis sadèrèngipun mangertos kanthi jangkep. Cipta ingkang kesusu boten maringi papan tumrap kawicaksanan tuwuh kanthi sampurna.

Kajawi punika, karemenan ngugemi pamanggihipun piyambak ugi dados pepalang ingkang awrat. Nalika janma boten purun ngrungokaken pamawas sanès utawi boten kersa mbeneraken kalepatanipun, cipta dados mandheg lan boten ngrembaka.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Cipta, janma kedah nglatih kaweninganing pikiran lumantar mawas dhiri, ngendhaleni karep, ngugemi andhap asor, lan mbudidaya nimbang sadaya prakawis kanthi budi ingkang bening. Kanthi mekaten, cipta saya resik, kawicaksanan saya tuwuh, lan pepadhanging kasadaran saged madhangi saben pangandika saha lampah gesang.

Laku urip : Nata Cipta, Ngendhaleni Karep, Ngudi Kawruh.

3. Prabodha Rasa — Weninging Ati.

(Pencerahan rasa)

Prabodha Rasa punika tataran nalika rasa batin saya wening lan kasucèkaken saking manéka rereged ingkang ngalingi pepadhanging manah. Manawi ing Prabodha Cipta janma ngresiki lan nata cipta, ing Prabodha Rasa punika ingkang dipun olah yaiku rasa, awit rasa dados sumbering sipat lan tumindak. Nalika rasa sampun bening, sedaya pangandika lan lampah badhe langkung kebak kautaman lan katentreman.

Ing tataran punika, janma sinau ngluwari rasa sengit, drengki, kumingsun, lan pamrih pribadi ingkang asring nuwuhaken pasulayan. Rasa ingkang rumiyin gampil kaguncang déning pangrasa boten prayogi saya malih dados rasa ingkang alus, sabar, lan kebak pangaksama. Manah boten malih remen males piala kanthi piala, nanging langkung milih ngugemi kabecikan lan katentreman.

Prabodha Rasa ugi nuwuhaken sih lan katresnan ingkang boten winates. Janma wiwit saged ngraosaken bilih sadaya titah sami ngraosaken kabingahan lan kasangsaran, saéngga tuwuh welas asih tanpa mbedak-mbedakaken drajat, kahanan, utawi kapentingan. Rasa punika boten namung dados pangraos ing manah, nanging ugi kawujud lumantar pangandika ingkang lembah manah lan lampah ingkang migunani tumrap sasama.

Kanthi weninging rasa, batin saya tentrem, budi saya alus, lan gesang saya selaras kaliyan kasunyatan. Prabodha Rasa dados dhasar tumuwuhipun sipat luhur, awit saking rasa ingkang bening janma saged nglestantunaken sih, pangaksama, tepa slira, saha katresnan ing saben lampah, saéngga saya celak dhateng Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Rasa.

Ing Prabodha Rasa, pepalang ingkang utami dumunung ing olahing manah. Sanadyan cipta sampun saya bening, rasa taksih saged kaiket déning pangrasa ingkang boten prayogi. Menawi boten dipun resiki, rasa punika saged ngalang-alangi tuwuhipun sih, pangaksama, saha katentreman batin.

Pepalang kapisan yaiku rasa sengit. Sengit ndadosaken manah boten saged mirsani kabecikan wonten ing sasama. Nalika rasa sengit dipun ugemi, katentreman sirna lan sih dados susah tuwuh.

Pepalang kaping kalih yaiku drengki. Drengki njalari janma boten remen ningali kabegjanipun liyan. Manah tansah dipun banding-bandingaken, saéngga rasa syukur saya luntur lan kabingahan boten saged tuwuh kanthi mardika.

Pepalang salajengipun yaiku kumingsun. Rumangsa langkung luhur, langkung becik, utawi langkung utama tinimbang tiyang sanès dados aling-aling tumrap rasa andhap asor. Saking kumingsun punika, welas asih saya sempit lan manah dados awrat anggenipun nampi kakiranganipun piyambak.

Pepalang sanès inggih punika pamrih pribadi. Nalika sih lan kabecikan dipun lampahi amargi ngantos-antos piwales, pamuji, utawi kauntungan, rasa dereng bening. Sih sejati tuwuh tanpa ngitung bathi lan kapitunan.

Kajawi punika, boten purun pangaksama ugi dados pepalang ingkang awrat. Nyimpen rasa cuwa, lara manah, lan kuciwa ndadosaken batin boten saged wening. Pangaksama boten ateges mbeneraken kalepatan, nanging ngluwari manah saking bebenduning rasa ingkang ngiket.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Rasa, janma kedah ngrembakakaken sih, pangaksama, tepa slira, saha rasa syukur. Kanthi mawas dhiri lan ngresiki manah saben dinten, rasa saya alus lan bening. Saking kaweninganing rasa punika tuwuh katentreman sejati, saéngga janma saged nglampahi gesang kanthi welas asih, andhap asor, lan selaras kaliyan kasunyatan.

Laku urip : laku-asih, pangapura, andhap asor.

4. Prabodha Budi — Luhuring Kabecikan.

(Pencerahan budi)

Prabodha Budi punika tataran nalika budi luhur wiwit ngrembaka minangka woh saking cipta ingkang bening, rasa ingkang alus, saha karsa ingkang sampun selaras kaliyan kasunyatan. Manawi ing tataran-tataran sadèrèngipun janma ngresiki cetana, cipta, rasa, lan ngarahaken karsa tumuju kabecikan, ing Prabodha Budi sedaya punika nyawiji dados kawicaksanan ingkang kawiwrat lumantar lampahing gesang. Budi boten namung dados papaning pangertosan, nanging dados panuntun tumrap pangandika, pakarti, saha lampah.

Ing tataran punika, janma boten namung mangertos bedaning ingkang prayogi lan ingkang klentu, nanging ugi gadhah karsa ingkang jejeg kangge nglampahi ingkang prayogi kanthi satuhu. Kawruh boten malih dumunung namung ing cipta, nanging sampun dados pakulinan lan watak. Sedaya putusan tansah dipunlandhesi kayekten, kawicaksanan, saha katulusan, dudu déning pamrih pribadi utawi pepenginan ingkang boten prayogi.

Prabodha Budi nuwuhaken sipat temen, adil, tanggung jawi, saha jejeg anggenipun ngugemi kayekten. Karsa tansah tumuju kabecikan, satemah budi saya luhur lan saya madhangi saben lampah. Janma boten gampil kagoyah déning panggodha, boten keseret déning kumingsun, saha tansah ngudi kaselarasan tumrap sapepadha lan alam.

Kanthi mekaten, Prabodha Budi dados pratandha bilih cipta, rasa, lan karsa sampun ngrembaka dados budi luhur. Saben pangandika nuwuhaken katentreman, saben pakarti maringi paédah, lan saben lampah tansah dipuntuntun déning kawicaksanan. Lumantar budi luhur punika, janma saya caket kaliyan kasunyatan, saya ngrembakakaken sih, saha saya selaras kaliyan Sang Sumber Panguripan.

Pepalang Prabodha Budi.

Ing Prabodha Budi, pepalang ingkang utami boten malih namung dumunung ing cipta utawi rasa, nanging ing cara janma migunakaken kawruh lan kawicaksanan. Budi saged ngrembaka dados pepadhang, nanging ugi saged kasamaran menawi taksih kaiket déning pamrih lan gumunggung.

Pepalang kapisan yaiku rumangsa sampun wicaksana. Nalika janma ngraos bilih piyambakipun sampun langkung mangertos tinimbang liyan, lawanging sinau saya katutup. Budi ingkang kedahipun tansah ngrembaka malah dados mandheg awit boten purun nampi piwulang lan wewarah anyar.

Pepalang kaping kalih yaiku kawruh tanpa lampah. Janma saged ngempalaken kathah kawruh, nanging menawi boten dipun lampahi, kawruh punika boten nuwuhaken kawicaksanan. Pangertosan ingkang namung dumunung ing tembung boten saged ngowahi watak lan budi.

Pepalang salajengipun yaiku boten temen ing lampah. Pangandika saged sae lan prayogi, nanging tumindak boten selaras kaliyan ingkang dipun ucapaken. Kahanan punika ndadosaken budi boten kukuh awit dereng nyawiji antawisipun kawruh lan lampah.

Pepalang sanès inggih punika boten adil anggenipun netepaken paugeran. Nalika putusan dipun landhesi remen lan sengit, cedhak lan tebih, utawi kapentingan pribadi, budi saya tebih saking kawicaksanan. Budi luhur kedah tansah jejeg ngugemi kasunyatan tanpa pilih kasih.

Kajawi punika, nyingkiri tanggung jawi ugi dados pepalang ingkang awrat. Janma ingkang remen ngulungaken kalepatan dhateng liyan utawi boten purun ngemban akibat saking lampahipun dereng saged ngrembakakaken budi luhur kanthi sampurna.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Budi, janma kedah tansah ngudi kawruh, ngrembakakaken kawicaksanan, saha nyawijèkaken pangertosan kaliyan lampah nyata. Kanthi ngugemi temen, adil, lan tanggung jawi, budi saya luhur lan dados pepadhang tumrap dhirinipun piyambak saha tumrap sesami, saéngga saged nuntun lampah gesang tumuju kautaman lan Sang Sumbering Panguripan.

Laku: temen, adil, tanggung jawi.

5. Prabodha Sih — Tumuwuhing Welas Asih.

(Bangkitnya kasih sejati)

Prabodha Sih punika tataran nalika sih sampun mekar kanthi sampurna saking sukma ingkang wening. Menawi ing tataran-tataran sadèrèngipun janma ngresiki eling, cipta, rasa, lan budi, ing Prabodha Sih sedaya kautaman punika manunggal dados katresnan sejati. Sih boten malih gumantung dhateng paedah, piwales, utawi sesambetan, nanging medal kanthi tulus minangka sipating batin ingkang sampun padhang.

Ing tataran punika, janma sinau nresnani sasama tanpa mbedakaken drajat, kalungguhan, asal, utawi kahanan. Saben titah dipun pirsani minangka bagéyan saking rerengganing panguripan ingkang sami pinaringan gesang. Awit saking punika, tuwuh welas asih, tepa slira, pangaksama, saha kekajengan kangge nulungi tanpa pamrih.

Prabodha Sih ugi nuwuhaken rasa ngajeni dhateng alam lan sedaya dumadi. Janma mangertos bilih manungsa boten gesang piyambakan, nanging urip sesarengan kaliyan alam minangka satunggal kasalarasan. Mila, ngreksa alam, nglestantunaken karaharjan, lan boten ngrusak panguripan dados bagéyan saking lampah sih.

Sih ing tataran punika boten namung dumunung ing pangraos, nanging kawujud ing pangandika ingkang lembah manah, tumindak ingkang migunani, lan lampah gesang ingkang maringi katentreman tumrap sasama. Kanthi mekaten, Prabodha Sih dados pratandha bilih sukma sampun saya bening, awit saben lampah tansah kapandhegani déning katresnan, welas asih, lan kautaman, saéngga janma saya caket kaliyan Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Sih.

Ing Prabodha Sih, pepalang ingkang utami yaiku samukawis ingkang ngalang-alangi tuwuhipun sih ingkang tulus. Sanadyan janma sampun ngrembakakaken budi luhur, sih sejati dereng saged mekar manawi manah taksih kaiket déning pamrih, pamisahan, lan pangrasa ingkang winates.

Pepalang kapisan yaiku sih ingkang kebak pamrih. Katresnan ingkang tansah ngantos-antos piwales, pamuji, utawi kauntungan dereng saged dipun sebat sih sejati. Sih ingkang makaten gampil owah nalika pangajeng-ajengipun boten kaleksanan.

Pepalang kaping kalih yaiku milih-milih ing sih. Janma remen maringi katresnan namung dhateng tiyang ingkang dipun senengi utawi ingkang saged maringi paedah. Dene dhateng tiyang sanès, manah taksih dipun watesi déning sengit, drengki, utawi rasa boten remen. Kahanan punika ngalang-alangi tuwuhipun welas asih ingkang jembar.

Pepalang salajengipun yaiku tebih saking tepa slira. Nalika janma boten purun mangertos kahanan lan pangraosipun liyan, manah dados atos lan boten gampil ngraosaken kasangsaranipun sasama. Sih dados sempit awit namung ngugemi kapentingan pribadi.

Pepalang sanès inggih punika boten ngajeni sedaya dumadi. Menawi janma rumangsa langkung luhur tinimbang titah sanès utawi ngginakaken alam namung kangge pepénginan pribadi, kasalarasaning panguripan saya rusak. Prabodha Sih mulang bilih sedaya dumadi pantes dipun ajeni lan dipun reksa.

Kajawi punika, nglirwakaken kabecikan ing lampah ugi dados pepalang. Sih boten cekap namung dipunraosaken utawi dipun ucapaken, nanging kedah kawujud lumantar pitulungan, pangaksama, pangreksan, lan tumindak ingkang maringi kabingahan tumrap sasama.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Sih, janma kedah ngresiki pamrih, ngrembakakaken tepa slira, ngugemi welas asih, saha nindakaken kabecikan kanthi tulus. Kanthi mekaten, sih saya jembar tanpa wates, lampah gesang saya kebak katentreman, lan sukma saya celak kaliyan Sang Sumbering Panguripan.

Laku: tulung-tinulung, ngreksa urip, ngurmati kabeh dumadi.

6. Prabodha Kawruh — Padhanging Pangertosan.

(Terbukanya kebijaksanaan)

Prabodha Kawruh punika tataran nalika pangertosaning janma saya padhang awit sampun ngudi lan ngraosaken kawruh kasunyatan kanthi temen. Kawruh ing tataran punika boten namung ateges akèhing pangawikan utawi kathahing reroncening piwulang ingkang kasimpen ing panggalih, nanging langkung dados pepadhang ingkang madhangi sedaya lampah gesang. Pangertosan ingkang sejati tansah nyawiji kaliyan laku utama, saéngga kawruh dados sumbering kawicaksanan.

Ing Prabodha Kawruh, janma wiwit mangertos sangkaning dumadi, ancasing gesang, saha gegayutan antawisipun dhiri, sasama, alam, lan Sang Sumbering Panguripan. Sedaya kawruh boten dipun pendhet kangge gumunggung utawi ngungkuli liyan, nanging kangge ngluhuraken budi, ngrembakakaken sih, lan maringi paedah tumrap sesami. Kanthi mekaten, kawruh saya ngrembaka dados pepadhang ingkang nuntun saben pamawas lan putusan.

Pangertosan ingkang padhang ndadosaken janma boten gampil kaprabawan déning pamanggih ingkang klentu utawi panggodha ingkang nyimpang saking kasunyatan. Saben prakawis dipun timbang kanthi cipta ingkang bening, rasa ingkang alus, lan budi ingkang wicaksana. Kawruh dados dhasar kangge mbedakaken antawisipun ingkang langgeng lan ingkang namung sawatawis.

Kanthi mekaten, Prabodha Kawruh dados tataran ingkang ngukuhaken kasalarasan antawisipun kawruh, laku, lan panguripan. Pepadhanging pangertosan madhangi cipta, rasa, lan budi, saéngga janma saged nglampahi gesang kanthi wicaksana, andhap asor, lan tansah ngarah dhateng kabecikan saha kasalarasan kaliyan Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Kawruh.

Ing Prabodha Kawruh, pepalang ingkang utami dumunung ing cara janma ngudi, mangertos, lan migunakaken kawruh. Kawruh saged dados pepadhang tumrap gesang, nanging ugi saged dados aling-aling manawi boten dipun landhesi andhap asor lan laku utama. Mila, ing tataran punika janma kedah tansah waspada supados pangertosan boten namung ngrembaka ing panggalih, nanging ugi nyawiji ing budi lan lampah.

Pepalang kapisan yaiku ngugemi kawruh namung minangka pangawikan. Janma remen ngempalaken piwulang, ngapalaken tembung, utawi ngrembag manéka kawruh, nanging dereng ngraosaken tegesipun ing gesang saben dinten. Kawruh ingkang boten dipun lampahi boten saged nuwuhaken kawicaksanan.

Pepalang kaping kalih yaiku gumunggung awit kawruh. Nalika janma rumangsa langkung mangertos tinimbang liyan, manah dados katutup saking pepadhang ingkang langkung jembar. Sipat kumingsun punika ngalang-alangi tuwuhipun andhap asor, ingkang satemenipun dados lawanging kawicaksanan.

Pepalang salajengipun yaiku kesed ngudi kawruh. Janma rumangsa sampun cekap kaliyan pangertosan ingkang dipun gadhahi, saéngga boten purun sinau, mawas dhiri, lan ngrembakakaken wawasanipun. Kahanan punika ndadosaken pangertosan mandheg lan boten tuwuh.

Pepalang sanès inggih punika nampi kawruh tanpa nimbang kasunyatan. Sedaya piwulang dipun tampi tanpa dipun renungi, dipun timbang, lan dipun larasaken kaliyan laku utama. Pramila janma saged kesasar déning pamanggih ingkang boten selaras kaliyan kasunyatan.

Kajawi punika, misahaken kawruh saking lampah ugi dados pepalang ingkang awrat. Pangertosan ingkang sejati kedah tansah kawujud lumantar tumindak, awit kawruh lan laku punika boten saged dipun pisahaken. Menawi boten makaten, kawruh namung dados rerengganing tembung tanpa paedah tumrap panguripan.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Kawruh, janma kedah tansah ngudi kawruh, mawas dhiri, lan nglampahi piwulang kanthi satuhu. Kanthi andhap asor lan tekad ngrembakakaken kawicaksanan, pepadhanging kawruh badhe madhangi cipta, rasa, lan budi, saéngga gesang saya selaras kaliyan kasunyatan lan Sang Sumbering Panguripan.

Laku: sinau tanpa kendhat, ngudi kasunyatan, nyingkiri kesombongan kawruh.

7. Prabodha Tentrem — Manunggaling Cipta lan Rasa.

(Keseimbangan batin)

Prabodha Tentrem punika tataran nalika cipta, rasa, lan budi sampun nggayuh kaselarasan ing salebeting batin. Menawi ing tataran-tataran sadèrèngipun janma ngresiki eling, nata cipta, ngolah rasa, ngluhuraken budi, ngrembakakaken sih, lan ngudi kawruh, ing Prabodha Tentrem sedaya punika wiwit manunggal dados satunggal kasalarasan ingkang kukuh. Boten wonten malih pasulayan antawisipun pamanggih, pepénginan, lan pangraos, awit sedaya sampun sami ngarah dhateng kautaman.

Ing tataran punika, manah boten gampil kaguncang déning kabingahan utawi kasangsaran. Nalika kabecikan dumugi, janma boten gumunggung; nalika reribet rawuh, boten gampil nglokro. Cipta tansah bening anggenipun nimbang prakawis, rasa tansah alus anggenipun sesrawungan, lan budi tansah jejeg ngugemi kasunyatan. Katentreman boten malih gumantung dhateng kahanan ing sanjawi, nanging medal saking kaweninganing batin.

Prabodha Tentrem ugi nuwuhaken kawicaksanan anggenipun ngadhepi owah-gingsiring gesang. Janma saged nampi saben kadadosan kanthi manah anteb, tanpa kelangan pangajab lan tanpa kesasar déning pepénginan ingkang boten prayogi. Saben putusan dipun landhesi cipta ingkang bening, rasa ingkang alus, lan budi ingkang luhur.

Kanthi mekaten, Prabodha Tentrem dados pratandha bilih batin sampun saya dewasa lan kukuh. Katentreman ingkang tuwuh boten namung maringi kabingahan tumrap dhirinipun piyambak, nanging ugi nyebaraken katentreman dhateng sasama lumantar pangandika, tumindak, lan lampah gesang. Saking tataran punika, janma saya caket dhateng kasalarasan sejati kaliyan Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Tentrem.

Ing Prabodha Tentrem, pepalang ingkang utami yaiku samukawis ingkang ngrusak kaselarasaning cipta, rasa, lan budi. Sanadyan janma sampun ngancik tataran ingkang langkung luhur, katentreman batin taksih saged kaguncang menawi manah boten tansah dipun reksa kanthi eling lan mawas dhiri.

Pepalang kapisan yaiku boten saged ngendhaleni pangraos nalika ngadhepi owah-gingsiring kahanan. Nalika kabingahan ndadosaken gumunggung utawi kasangsaran nuwuhaken putus pangajab, kaselarasan batin wiwit goyah. Katentreman sejati boten gumantung dhateng kahanan ing sanjawi, nanging tuwuh saking kaweninganing manah.

Pepalang kaping kalih yaiku cipta ingkang dereng mantep. Pikiran ingkang tansah kesasar déning sumelang, ajrih, utawi pangangen-angen ndadosaken batin boten saged ngraosaken tentrem. Manah dados gampil kabucal déning reribed lan boten anteb anggenipun netepaken lampah.

Pepalang salajengipun yaiku karep ingkang dereng kaendhaleni. Pepénginan ingkang tanpa wates tansah nuwuhaken rasa kirang lan boten marem. Nalika karep nguwasani batin, katentreman saya adoh awit manah tansah kagayut déning ingkang dereng kagayuh.

Pepalang sanès inggih punika boten purun nampi kasunyatan. Janma ingkang tansah nglawan kadadosan tanpa kawicaksanan asring kapenuhan kuciwa lan sambat. Nampi kasunyatan boten ateges pasrah tanpa lampah, nanging mangertos kanthi bening punapa ingkang saged dipun owahi lan punapa ingkang kedah dipun lampahi kanthi sabar.

Kajawi punika, nglirwakaken laku mawas dhiri ugi dados pepalang ingkang awrat. Menawi janma rumangsa sampun tentrem lan boten malih ngreksa batinipun, alon-alon pepalang lawas saged wangsul lan ngrusak kaselarasan ingkang sampun kabangun.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Tentrem, janma kedah tansah eling, mawas dhiri, nata cipta, ngendhaleni karep, lan ngugemi kawicaksanan. Kanthi mekaten, cipta, rasa, lan budi tansah selaras, katentreman batin saya kukuh, lan lampah gesang saya bening tumuju Sang Sumbering Panguripan.

Laku: samadhi, meneng, pamawas jroning batin.

8. Prabodha Suci — Sirnaning Pamrih Pribadi.

(Pembersihan ego)

Prabodha Suci punika tataran nalika sukma saya kasucèkaken saking sadaya rereged batin ingkang asalipun saking pamrih pribadi. Menawi ing Prabodha Tentrem janma sampun nggayuh kaselarasaning cipta, rasa, lan budi, ing Prabodha Suci kaselarasan punika saya kasampurnakaken lumantar resiking manah. Pamrih kangge ngoyak kamulyan, pamuji, kauntungan, utawi kalenggahan alon-alon sirna, katilar déning tekad nglampahi kabecikan kanthi tulus.

Ing tataran punika, janma boten malih nindakaken kautaman amargi ngantos-antos piwales utawi pakurmatan. Sedaya lampah medal saking manah ingkang resik lan suci. Kabecikan dipun lampahi awit punika pancen prayogi, dudu amargi badhe dipun mangertosi utawi dipun pinuji déning liyan. Mula, manah tansah andhap asor, tentrem, lan boten kaganggu déning owah-gingsiring pamuji utawi panyendhu.

Prabodha Suci ugi nuwuhaken kasetyan dhateng kasunyatan. Pangandika tansah temen, tumindak tansah jejeg, lan budi tansah ngugemi kawicaksanan. Janma saya mangertos bilih kasucèn boten dumunung ing tandha-tandha lahir, nanging tuwuh saking batin ingkang resik lan tulus. Sih, pangaksama, saha tepa slira saya ngrembaka minangka sipat ingkang lumrah ing saben lampah.

Kanthi mekaten, Prabodha Suci dados pratandha bilih janma sampun saged ngungkuli pepénginan pribadi lan ngarahaken sadaya daya batin tumuju kautaman. Manah ingkang suci dados papan sumunaring kasunyatan, saéngga saben pangandika, tumindak, lan lampah gesang tansah katuntun déning sih, kawicaksanan, lan pepadhanging Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Suci.

Ing Prabodha Suci, pepalang ingkang utami yaiku samukawis ingkang taksih ngiket manah dhateng pamrih pribadi. Sanadyan janma sampun nggayuh katentreman lan kawicaksanan, kasucèn batin dereng saged sampurna menawi taksih wonten pepénginan kangge ngunggulaken dhiri, ngoyak pamuji, utawi ngugemi kapentingan pribadi. Pepalang punika asring boten katon cetha, awit sampun ndhelik ing salebeting budi lan lampah.

Pepalang kapisan yaiku pamrih ingkang samar. Janma saged nindakaken kabecikan, nanging taksih ngantos-antos pangenalan, pakurmatan, utawi piwales saking liyan. Sanadyan boten dipun ucapaken, pangajeng-ajeng punika taksih dados rerenggan ing manah lan ngalang-alangi kasucèn batin.

Pepalang kaping kalih yaiku karemenan dhateng kamulyan. Kalenggahan, kaluhuran, kawentar, utawi pamuji saged ndadosaken manah saya kaiket déning kadonyan. Nalika kamulyan dados ancasing lampah, manah saya tebih saking kasucèn sejati.

Pepalang salajengipun yaiku kumingsun rohani, inggih punika rumangsa langkung suci, langkung luhur, utawi langkung cedhak kaliyan kasunyatan tinimbang tiyang sanès. Sipat punika langkung mbebayani awit kasamar déning wujud kautaman. Manah ingkang gumunggung boten saged dados papan tuwuhipun kasucèn.

Pepalang sanès inggih punika boten temen anggenipun ngresiki batin. Janma remen ngresiki lampah ingkang katingal, nanging kirang mawas dhateng geraking manah. Dene kasucèn sejati wiwit saking resiking batin, dudu saking tampilaning lampah piyambak.

Kajawi punika, taksih kaiket déning kadonyan ugi dados pepalang. Dene bandha, drajat, lan kagungan boten lepat, nanging menawi dados papan gumantunganing manah, kasucèn dados kabuntel déning rasa kagungan lan ajrih kelangan.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Suci, janma kedah tansah mawas dhiri, ngresiki pamrih, ngugemi andhap asor, lan nindakaken kabecikan kanthi tulus. Kanthi mekaten, manah saya resik, pamrih pribadi saya luntur, lan kasucèn batin saya sampurna, saéngga janma saged lumampah kanthi sih, kawicaksanan, lan kasunyatan tumuju Sang Sumbering Panguripan.

Laku: ikhlas, prasaja, sumarah.

9. Prabodha Sampurna — Wangsul Marang Sang Sumber.

(Kesadaran puncak)

Prabodha Sampurna punika tataran pungkasan saking lelampahan weninging sukma, nalika eling, cipta, rasa, budi, sih, kawruh, katentreman, lan kasucèn sampun manunggal dados satunggal pepadhanging batin. Tataran punika boten ateges janma sampun ngungkuli sasama, nanging nedahaken bilih sedaya kawruh lan lampah sampun nyawiji dados sipat ingkang lumrah ing gesangipun. Kautaman boten malih dados bab ingkang dipun upadi, nanging sampun dados napasing saben pangandika, tumindak, lan lampah.

Ing Prabodha Sampurna, janma sampun mangertos kasunyataning gesang kanthi jangkep. Piyambakipun nyadhari bilih sadaya dumadi asalipun saking Sang Sumbering Panguripan lan ing pungkasanipun badhe wangsul malih dhateng Panjenenganipun.

Pangertosan punika boten namung dados kawruh ing panggalih, nanging dados katentreman lan kaweningan ing salebeting sukma.

Pamrih pribadi sampun sirna, dene sih saya jembar tanpa wates. Janma boten malih kaiket déning kamulyan, drajat, utawi kagunganing donya. Sedaya ingkang dipun lampahi tansah ngrembaka saking rasa tulus, andhap asor, lan kawicaksanan. Manah tansah tentrem, boten kaguncang déning kabingahan utawi kasangsaran, awit sampun jejeg ngugemi kasunyatan.

Kanthi mekaten, Prabodha Sampurna dados ancasing lelampahan kasadaran, ingkang nuntun janma dhateng kasampurnaning eling. Wangsul dhateng Sang Sumbering Panguripan boten namung dipun mangertosi minangka pungkasaning gesang, nanging minangka manunggaling sukma kaliyan pepadhanging kasunyatan. Ing ngriku, sedaya lampah kasampurnakaken, sedaya kawruh kasawijekaken, lan sukma manggih katentreman langgeng ing Sang Sumbering Panguripan.

Pepalang Prabodha Sampurna.

Ing Prabodha Sampurna, pepalang ingkang pungkasan boten malih awujud pepénginan kasar utawi reregeding manah, nanging langkung alus lan kasamar. Pepalang punika asring boten dipun raosaken, awit medal saking raos bilih lampah sampun sampurna. Menawi boten dipun waspadai, pepalang punika saged ngalang-alangi kasampurnaning eling.

Pepalang kapisan yaiku rumangsa sampun dumugi ing pungkasaning lampah. Nalika janma ngraos bilih boten wonten malih ingkang kedah dipun olah, semangat mawas dhiri lan ngresiki batin saged saya kendhat. Dene kasunyatanipun, kaweninganing sukma kedah tansah dipun uri-uri ing saben lampah gesang.

Pepalang kaping kalih yaiku raos kagungan dhateng kasampurnan. Janma saged ngraos bilih kasampurnan punika kagunganipun piyambak. Raos punika alon-alon nuwuhaken kumingsun ingkang sanget alus, saéngga manah boten malih andhap asor. Kasampurnan sejati boten nate ndadosaken janma rumangsa langkung luhur tinimbang sasama.

Pepalang salajengipun yaiku taksih wonten sésa pamrih ingkang kasamar. Sanadyan boten ngoyak bandha utawi kamulyan, taksih saged wonten pangajeng-ajeng supados dipun urmati, dipun sebat luhur, utawi dipun anggap sampun ngancik tataran ingkang inggil. Pamrih ingkang alus makaten kedah dipun resiki kanthi mawas dhiri ingkang tanpa pedhot.

Pepalang sanès inggih punika kendhat anggenipun ngugemi laku utama. Janma saged ngraos bilih kawruh lan kautaman sampun kukuh, saéngga kirang ngati-ati anggenipun njaga cipta, rasa, lan budi. Menawi kawaspadan luntur, pepalang-pepalang lawas saged alon-alon medal malih.

Pepalang ingkang pungkasan yaiku boten sumarah kanthi saestu dhateng Sang Sumbering Panguripan. Taksih wonten raos kepengin nguwasani lampah, ngendelaken kakiyatan pribadi, utawi ngugemi karsa piyambak. Dene Prabodha Sampurna mulang bilih kasampurnan sejati dumunung ing manah ingkang resik, andhap asor, lan sumarah kanthi eling, tanpa kelangan tanggung jawi tumrap lampah gesang.

Mila, kangge ngliwati Prabodha Sampurna, janma kedah tansah ngugemi eling, andhap asor, mawas dhiri, laku utama, lan sumarah. Kanthi mekaten, boten wonten malih pepalang ingkang ngalingi pepadhanging sukma, saéngga janma saged wangsul dhateng Sang Sumbering Panguripan kanthi eling ingkang sampurna, tentrem, lan langgeng.

Laku: manunggaling eling, sih, kawruh, lan tumindak.

Panutup.

Sêrat Nawaprabodha punika ngemu piwulang babagan tuwuhipun pepadhanging batin, wiwit saking kawiwitaning eling dumugi ngrembakaning budi luhur ingkang kawiwrat lumantar lampah gesang. Saben tataran ing Nawaprabodha boten namung nedahaken owahing panggalih, nanging ugi nggambaraken owahing sipat, watak, saha pakarti. Mila, prabodha boten namung tegesipun mangertos, ananging pepadhanging batin ingkang ngowahi sedaya lampahing janma.

Miturut Kawruh Uttamopadesa, prabodha boten dumados kanthi dadakan, nanging ngrembaka lumantar pambudidayaning dhiri ingkang ajeg lan temen. Cetana ingkang saya pepadhang nuwuhaken cipta ingkang bening, rasa ingkang alus, saha karsa ingkang tansah tumuju kabecikan. Saking tigang prakawis punika tuwuh budi luhur, sih ingkang tulus, kawicaksanan, katentreman, kasucen, saha kasampurnaning lampah. Mila, saben tataran dados dhasaring tataran salajengipun, satemah Nawaprabodha dados satunggaling lampah ingkang utuh lan boten saged kapisah.

Kasampurnaning prabodha boten dipunukur saking kathahing kawruh utawi jeroning pangraos batin, nanging saking wohing lampah. Menawi pangandika saya jujur, pakarti saya becik, sih saya jembar, budi saya luhur, saha panguripan saya migunani tumrap sapepadha lan alam, punika pratandha bilih prabodha sampun ngrembaka sajroning dhiri. Pepadhanging batin tansah kawiwrat lumantar lampah, awit kabecikan ingkang dipun lampahi langkung luhur tinimbang kawruh ingkang namung dipun gadhahi.

Mila, Sêrat Nawaprabodha dados pandom tumrap sinten kemawon ingkang ngudi kasunyatan lan kasampurnaning panguripan. Lumantar prabodha ingkang saya pepadhang, janma tansah eling dhateng Sang Sumber Panguripan, ngugemi kayekten kanthi katulusan, saha nglampahi gesang kanthi sih, kawicaksanan, lan kaselarasan. Punika ingkang dados ancasing Nawaprabodha, inggih punika nglairaken janma ingkang pepadhang batinipun, luhur budinipun, lan utama lampahipun.

DOWNLOAD SERAT